Evde arama yapılırken haklarınız: karar, tanık, tutanak

Arama, birçok dosyanın başlangıç noktasıdır; ele geçen şey ne olursa olsun, aramanın nasıl yapıldığı o şeyin delil olup olmayacağını belirler. Kapı çalındığında hatırlanması gereken birkaç kural var.

Karar mı, emir mi?

Konut, iş yeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama için hâkim kararı gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcı yazılı emir verebilir; kolluk amirinin yazılı emri konutta arama için yeterli değildir. Kararda arama nedeni, aranacak kişi ve yer, aramanın kapsamı ve kararın geçerlilik süresi yazar. Kararı isteyin, okuyun, hangi adres ve hangi kişi için verildiğini kontrol edin.

Gece araması

Arama gündüz yapılır. Gece (güneşin batışından bir saat sonra ile doğuşundan bir saat öncesi arası) yalnızca üç durumda arama mümkündür: suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâl ve yakalanmış veya gözaltındaki kişinin tekrar yakalanması. Bu üç durumdan hiçbiri yoksa gece yapılan arama hukuka aykırıdır.

Tanıklar

Konutta arama, ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin hazır bulunmasıyla yapılır. Savcı hazırsa bu şart aranmaz. Tanıkların kim olduğu ve aramanın hangi aşamasında geldikleri tutanağa yazılır; kolluk mensubu tanık olamaz.

Arama sırasında

• Aramanın kapsamı kararla sınırlıdır: “uyuşturucu” için verilen kararla dijital cihazlara el konulması ayrıca tartışılır.
• Bilgisayar ve telefon için CMK 134 uyarınca ayrı karar gerekir; el konulacaksa imaj usulü uygulanmalıdır.
• Kişi, avukat çağırma isteğini bildirebilir; bu talebin tutanağa geçmesi istenir.
• Bulunan her eşya nerede, hangi durumda, kimin huzurunda bulunduğu belirtilerek tutanağa yazılmalıdır.

Tutanak

Arama bittiğinde tutanak düzenlenir: aramanın dayanağı, yeri, zamanı, katılanlar, bulunanlar ve el konulanlar. İmzalamadan önce okuyun. Katılmadığınız her ifadeye itiraz şerhi düşün: “Belirtilen madde bana ait değildir”, “Arama gece 02.00’de başlamıştır”, “Tanıklar arama bittikten sonra gelmiştir”. Bu şerhler, kovuşturmada aramanın hukuka uygunluğu tartışılırken tek yazılı dayanağınız olur. Tutanağın bir örneğini almak hakkınızdır.

Hiçbir şey bulunmazsa

Arama sonunda hiçbir şey bulunmadıysa bunu belirten belge verilmesi gerekir. Bu belge, ileride açılabilecek bir dosyada “arama yapıldı, bir şey çıkmadı” kaydı olarak önem taşır.

Hukuka aykırı aramada bulunan eşya delil olarak kullanılamaz. Bu ilke basit görünür ama uygulanması dosyada tutanağın ne yazdığına bağlıdır; bu yüzden yukarıdaki listede en önemli madde, şerh düşmektir.