Sözlük

Hukuk sözlüğü.

Duruşmada, tutanakta veya kararda geçen terimlerin anlaşılır karşılıkları. Her terimin kendi sayfası vardır.

A

Adli kontrol: Tutuklama yerine uygulanan, kişiyi belirli yükümlülüklere (imza, yurt dışı yasağı, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe) bağlayan koruma tedbiridir. Kanun, adli kontrolün yeterli olduğu hâllerde tutuklamayı yasaklar.

Denetimli serbestlik: Hükümlünün cezasının son bölümünü ceza infaz kurumu dışında, belirli yükümlülüklere (imza, eğitim, kamuya yararlı çalışma) uyarak geçirmesidir. Koşullu salıverilmeye kalan son bir yıl için uygulanır; bazı hâllerde süre farklıdır.
Dijital delil: Bilgisayar, telefon, sunucu veya bulut hesaplarından elde edilen elektronik verilerdir. CMK 134 uyarınca hâkim kararıyla imaj alınarak toplanır; bütünlüğü hash değeriyle korunur.

Etkin pişmanlık: Failin, suç işlendikten sonra suçun ortaya çıkmasına yardım etmesi, zararı gidermesi veya suç ortaklarını bildirmesi hâlinde cezasının indirilmesi veya kaldırılmasıdır. Her suç için ayrı düzenlenir; genel bir kural değildir.

Gözaltı: Suç şüphesiyle yakalanan kişinin, hâkim önüne çıkarılıncaya veya serbest bırakılıncaya kadar savcının kararıyla kolluk birimde tutulmasıdır. Süresi kural olarak 24 saattir; yakalama yerinden en yakın hâkimliğe yol süresi (en çok 12 saat) eklenir.

Hash değeri: Bir veri kümesinin matematiksel parmak izidir (MD5, SHA-1, SHA-256). Verideki tek bir bitin değişmesi hash değerini tamamen değiştirir; bu yüzden imajın orijinalle aynı olduğunu kanıtlamak için kullanılır.
HTS (Historical Traffic Search): Bir telefon numarasının geçmiş arama, mesaj ve baz istasyonu kayıtlarını içeren, operatörden hâkim kararıyla alınan iletişim tespiti verisidir. İçerik değil, trafik bilgisi gösterir.

İddianame: Savcının, soruşturma sonunda yeterli şüphe bulduğu takdirde kamu davası açmak için mahkemeye sunduğu belgedir. Sanığı, isnat edilen suçu, delilleri ve talep edilen kanun maddelerini içerir.
İfade: Şüphelinin, soruşturma aşamasında kolluk veya savcı tarafından isnat edilen suça ilişkin dinlenmesidir. Şüpheli susma hakkını kullanabilir; müdafi hazır bulunmadan alınan ifade, mahkemede doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
İmaj (adli kopya): Bir cihazın depolama alanının bit düzeyinde, birebir kopyasıdır. İnceleme orijinal cihaz üzerinde değil, bu kopya üzerinde yapılır; kopyanın doğruluğu hash değeriyle kanıtlanır.
İnfaz hâkimliği: Ceza infaz kurumundaki uygulamalar, disiplin cezaları, nakil ve infaz hesaplamasına ilişkin şikâyet ve itirazları karara bağlayan hâkimliktir.
İstinaf: İlk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesince hem maddi olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesidir. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yedi gündür.

Koruma kararı (6284): Aile içi şiddet veya şiddet tehlikesi hâlinde, 6284 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi veya mülki amir tarafından verilen uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yasağı gibi tedbirlerdir. Delil aranmaksızın, aynı gün verilebilir.
Koşullu salıverilme: Hükümlünün, cezasının kanunda belirlenen kısmını iyi hâlli olarak çektikten sonra kalan süreyi dışarıda, denetim altında geçirmesine izin verilmesidir. Oran suç tipine göre 1/2, 2/3 veya 3/4 olabilir.
Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama aşamasıdır. Duruşmalar kural olarak herkese açıktır.

Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza yargılamasındaki savunmasını yürüten avukattır. Seçilen müdafi kişinin kendi vekalet verdiği avukat, zorunlu müdafi ise baro tarafından görevlendirilen avukattır.
Müddetname: Cezanın infazına başlandığında savcılık tarafından düzenlenen, cezanın başlangıç ve bitiş tarihleri ile koşullu salıverilme tarihini gösteren belgedir.

Sorgu: Şüpheli veya sanığın hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesidir. Soruşturmada tutuklama sorgusu sulh ceza hâkimliğinde, kovuşturmada ise duruşmada yapılır.
Soruşturma: Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen, savcının yürüttüğü delil toplama aşamasıdır. Gizlidir; dosyayı yalnızca müdafi ve suçtan zarar gören vekili inceleyebilir.
Susma hakkı: Şüpheli veya sanığın, isnat edilen suça ilişkin hiçbir açıklama yapmama hakkıdır. Susmak aleyhe delil sayılamaz; Anayasa ve CMK ile güvence altındadır.

Tahliye: Tutuklu kişinin, tutuklama koşullarının ortadan kalkması nedeniyle hâkim veya mahkeme kararıyla serbest bırakılmasıdır. Her aşamada talep edilebilir; talebin reddine itiraz mümkündür.
Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden incelenmesidir. Süre, kararın tebliğinden itibaren on beş gündür.
Tensip: İddianamenin kabulünden sonra mahkemenin, duruşma gününü belirlediği ve duruşma hazırlığı için (tanık çağrılması, belge istenmesi, tutukluluk incelemesi) aldığı kararlardır.
Tutuklama: Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delil karartma şüphesi bulunduğunda, hâkim kararıyla kişinin yargılama süresince ceza infaz kurumunda tutulmasıdır. Bir ceza değil, koruma tedbiridir; orantılılık şartına bağlıdır.
Tutukluluk incelemesi: Tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğinin hâkim veya mahkemece belirli aralıklarla ve resen değerlendirilmesidir. Soruşturmada en geç otuz günde bir yapılır.

Uzlaşma (uzlaştırma): Şikâyete bağlı ve kanunda sayılan bazı suçlarda, fail ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasıyla ceza davasının düşmesini sağlayan yoldur. Soruşturma aşamasında savcılıkça zorunlu olarak denenir.

Yakalama: Suç şüphesi altındaki kişinin özgürlüğünün, hâkim kararı olmaksızın kolluk veya suçüstü hâlinde herkes tarafından geçici olarak kısıtlanmasıdır. Yakalanan kişi derhâl savcıya bildirilir.

Ön görüşme

Gözaltı ve tutuklama gibi acil durumlarda telefonla yapılan ilk değerlendirme ücretsizdir.