Velayet kime verilir? Çocuğun üstün yararı ölçütü

Boşanma davalarında en zor konuşma velayet konuşmasıdır; en yaygın yanılgı da “kusurlu taraf velayeti alamaz” düşüncesidir. Aldatma, terk ya da şiddet, boşanma kusuru olarak tartışılır; ancak velayet için mahkeme farklı bir soru sorar: bu çocuk kiminle daha iyi olur?

Ölçütler

Mahkeme aşağıdaki başlıkları birlikte değerlendirir; hiçbiri tek başına belirleyici değildir.

• Yaş: Bebeklik ve okul öncesi dönemde anneye öncelik eğilimi vardır; bu bir varsayımdır, kural değildir.
• Bağlılık ve mevcut düzen: Çocuğun hangi ebeveynle daha güçlü bağ kurduğu, alışık olduğu ev, okul ve çevre.
• Bakım koşulları: Ebeveynin zamanı, çalışma düzeni, destek alabileceği yakınlar; maddi durum tek başına belirleyici değildir, nafaka ile dengelenir.
• Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuk uzman eşliğinde dinlenir.
• Uzman raporu: Pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacı, her iki ebeveynin evini ve çocuğun durumunu inceleyerek rapor sunar; mahkemeler bu rapora ağırlık verir.
• Kardeşlerin ayrılmaması: Kural olarak kardeşler aynı ebeveynde kalır.
• Kişisel ilişkiye saygı: Diğer ebeveynle görüşmeyi engelleyen tarafa velayet verilmesi çocuğun yararına aykırı sayılır.

Ortak velayet

Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay kararları çerçevesinde ortak velayet uygulanabilir. Bunun için tarafların birlikte karar alabilecek iletişim düzeyinde olması ve çocuğun düzeninin (okul, konut) bozulmaması aranır. Anlaşmalı boşanmada protokole ortak velayet yazılabilir; çekişmeli davada mahkeme, tarafların çatışma düzeyine göre karar verir.

Dava sürecinde ne yapmalı?

1. Çocuğun günlük düzenini bozmayın; okul ve bakım sorumluluğunu fiilen üstlenmeye devam edin.
2. Diğer ebeveynin çocukla görüşmesini engellemeyin; engelleme, dosyada aleyhinize en güçlü olgudur.
3. Çocuğu davaya dâhil etmeyin; çocuğun “annemle/babamla kalmak istiyorum” demesi için yönlendirilmesi, uzman raporunda fark edilir.
4. Bakım koşullarınızı belgeleyin: iş saatleri, yakın destek, konut.
5. Tedbiren velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini dava dilekçesiyle talep edin; süreç uzun sürebilir.

Nafaka ile ilişkisi

Velayeti alan taraf, çocuk için iştirak nafakası talep eder; diğer taraf gelirine göre katkı yapar. Nafaka, velayet kararından bağımsız olarak çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenir ve koşullar değiştikçe artırılıp azaltılabilir.

Velayet davalarını ceza dosyasıyla kesişen yönleriyle de yürütüyoruz: aile içi şiddet, tehdit veya ısrarlı takip iddiaları hem koruma kararı hem velayet değerlendirmesinde belirleyici olur.